جیپسی ( Gypsy ) از لحاظ لغوی ( که همچنین ممکن است به صورتهای  Gipsy،  Gipsey، Gypsey یا Gypsie نوشته شود . ) در واقع اصطلاحی است اغلب تحقیر آمیز برای گروه های فرهنگی محلی یک منطقه که زندگی ساده و محلی دارند .

 

 

گروه های فرهنگی محلی

گروه های فرهنگی محلی اغلب به دو دسته ی گروه های محلی رومانیایی ( Romanian ) و سایر گروه های محلی پراکنده در نقاط مختلف دنیا تقسیم می شوند .

 

·        رومانیایی ها  ( Romanian )

  مردم رومانی (Romani People ) که از لحاظ لغتی ممکن است به شکل های گوناگونی در کتابهای مختلف نشان داده شده باشند       ( نظیر: Roma ، Rroma ، Romo ، Rom ) به گروه های محلی اطلاق می شود که در جنوب و شرق اروپا و مناطقی از خاورمیانه سکونت دارند . این گروه محلی به دسته های مختلفی تقسیم می شود ، که در هر یک از نواحی محل سکونت خویش به اسمی خاص شناخته می شوند .

o       Garachi یک گروه کوچک که محل سکونت آنها بیشتر در اذربایجان است .

o       Gitanos که ممکن است Giganos هم نوشته شود بیشتر در اسپانیا ، پرتقال و جنوب فرانسه سکونت دارند .

o       Kalderash  بیشترین تعداد جمعیت رومانیایی ها را دارد و در بالکان ، اروپای مرکزی و آمریکای شمالی سکونت دارند .

o  Norwegian and Swedish Travelles    مسافران نروژی و سوئدی (  ) رومانیایی های سوئد و نروژ

o       Romnichal که با عنوان Romnies نیز شناخته می شوند در بریتانیا و شمال آمریکا سکونت دارند .

o       Sinti که با عناوینی همچون Zigeuner یا Zingari یا Agypter نیز شناخته می شوند در آلمان ، اتریش و ایتالیا سکونت دارند .

 

• سایر گروه های محلی

   

  • Ashkali یک گروه محلی در کوزوو

  • Dom People که در خاور میانه سکنی گزیده اند .

  • Egyptians مصری ها گروه محلی که پیشترها به عنوان یک گروه محلی در کوزوو شناخته می شدند .

  • Irish Travellers مسافران ایرلندی یا Pavee در ایرلند ، بریتانیای کبیر و ایالت متحده زندگی می کردند .

  • Lyuli در آسیای مرکز خصوصاً قرقیزستان سکونت دارند.

  • Sea Gypsies جیپسی های دریا ، شماری از افراد با طبیعتهای گوناگون از جنوب شرق آسیا .

  • Yeniche People در آلمان ، اتریش ، سوئیس ، فرانسه و بلژیک سکونت دارند .

 

رومانیایی ها یا کولی های اسپانیا

این دسته از رومانیایی ها یک گروه محلی متنوع هستند که تا همین اواخر در جنوب و شرق اروپا ، غرب آسیا و خاورمیانه زندگی می کردند . این کولی های دوره گرد پس از مهاجرت طولانی خود در هند شمالی وارد اسپانیا شدند ، آنها پس از تحمل شکنجه های فراوان در جنوب اسپانیا یا همان آندلس سکنی گزیدند. جایی که امروزه مهد فلامنکو محسوب می شود. کولی ها در اسپانیا به طور کلی با نام Gitanos شناخته می شوند. آنها قبلاً به زبانی با نام    Romani گفتگو می کردند اما بعدها کولی های اسپانیایی به صحبت کردن با زبانی به نامCalo  روی آوردند که اساساً یک زبان اسپانیولی آندلسی با تعداد زیادی از واژگان قرض گرفته شده از زبان رومانیایی می باشد. در واقع Calo کلمات بومی رومانی را با گرامر اسپانیولی درهم آمیخت به طوری که کولی های اسپانیا به طور کامل استفاده از زبان اجدادیشان را کنار گذاشتند . جمعیت گیتانو های اسپانیایی بین 600000 تا 800000 هزار نفر می باشد و دولت آنها را بین 650000 تا 700000 نفر تخمین زده است.

 

تاریخچه کولی های اسپانیا.

در مورد تاریخچه خیتانوها چیزی که مورد قبول اکثریت می باشد این است که Roma ها اوایل قرن یازده از شبه قاره هند به اروپا مهاجرت کردند. تعدادی از آنها از طریق آسیا و از طریق شرق اروپا در سراسر اروپا پراکنده شدند. اسنادی نیز وجود دارد مبنی بر اینکه آنها در اوایل سال 1425 از شمال آفریقا وارد اسپانیا شده و خصوصاً در شهرهای بارسلونا و ساراگوسا سکنی گزیدند. مهاجرت آنها تا سال 1427 ادامه داشت و در ابتدا آنها مورد استقبال بومی ها قرار گرفتند تا جایی که بسیاری از صاحبان قدرت منطقه ای آنها را مورد حمایت مالی خود قرار دادند. اما در سال 1492 اولین قانون ضد کولی در اسپانیا به تصویب رسید.

کولی های اسپانیا رابطه تنگاتنگی با موسیقی فلامنکو دارند و با این هنر موزیکال آندلسی همکاری فراوانی داشته اند. طبق گفته Blas Infante  در کتاب Origenes de lo Flamenco y secreto del Cante Jondo ریشه کلمه فلامنکو بر گرفته از عبارتی عربی آندلسی با عنوان Fellah mengu به معنی کشاورزان بدون زمین می باشد. البته اصطلاح فلامنکو در اوایل قرن نوزدهم به عنوان اصطلاحی رایج برای توصیف افراد متکبر یا مغرور و کمی بعد برای توصیف کولی ها و سپس به مفهوم ترانه ورقصهای آنها مورد استفاده قرار گرفت.

با سکنی گزیدن کولی ها در آندلس مسلمانان آندلسی که به دلیل اعتقادات خاص مذهبی تصمیم به ماندن در آندلس را گرفته بودند با تازه واردان جیپسی رابطه برقرار کردند و این رابطه باعث شد آنان با یکدیگر  پیوند خورند. این پیوند روز به روز عمیق و عمیق تر می شد. در همین هنگام شاهان Castilian آندلس را تصرف کردند، زمینهای زیادی غصب شدند و به فرماندهان و سربازانی که شاهان Castilian را در اقدام علیه آندلس کمک کرده بودند تقدیم شدند. بعدها زمانی که پادشاهان اسپانی تصمیم به اخراج یا تغیر مذهب مورهای آندلسی را صادر کردند بسیاری از آنها به کولی ها پناه بردند و به منظور فرار از اذیت و آزار یا اخراج، خود را به Fellah mengu تبدیل کردند.

 

در سال 1492 کولی های زیادی در لیست افرادی قرار گرفتند که یا بایستی پذیرفته می شدند و یا اینکه اخراج می شدند، زندگی روزمره کولی ها در این زمان همانند مورها بود که دسته جمعی از اسپانیا رانده شده بودند. آنها در اجتماعات بومی و در کنار طبقه فقرا روزگار سپری می کردند. استعداد آنها در آواز خوانی و رقص زبانزد همگان بود و می توان اینگونه توصیف کرد که آنها نه تنها عناصر موسیقیایی را از هند به ارث برده بودند و به همراه داشتند، بلکه روشهای خاص تولید صدا در آواز خوانی که از مشخصه های آن وجود خش در صدای خواننده می باشد نیز توسط آنها به فلامنکو انتقال داده شده است.

برای مدت 300 سال کولی ها موضوع اصلی شماری از قوانین و سیاست های طرح شده برای حذف آنها از اسپانیا به عنوان یک گروه بی هویت بودند. محل سکونت کولی ها تجزیه شد و ساکنان آن متفرق شدند. گاهی اوقات حتی کولی ها مجبور بودند به ازدواج با غیر کولی ها تن دهند و یا آنها مجبور به انکار زبان و آداب و رسوم خود می شدند، همانطور که از مشاغل اداری و عضویت در اصناف مختلف اخراج می شدند. تا هنگامی که این دوران به پایان رسید، کولی ها به طبقه پایین و قشر فقیر جامعه رانده شدند و تا اواخر دهه 80 نتوانستند از این موقعیت خود رهایی یابند. کولی ها همچون بازرگانان و بازیگران خانه به دوش زندگی می کردند. ساکنان بومی آندلس در عین حال که کولی ها را افرادی خطرناک می دانستند و آنها را به تنبلی، دزدی و آدم ربایی متهم می کردند بازهم آنها را افرادی جذاب می دیدند که چیزهای تازه ای با خود از دنیای خارج به همراه داشتند. آنها معتقد بودند که کولی ها دارای قدرت کف بینی جادویی می باشند و بسیار آزاد و بی قید و بند زندگی می کنند.

در زمان Francisco Franco کولی ها از وضع خود به ستوه آمده بودند و کاملاً نادیده گرفته شده بودند، هرچند فرزندان آنها گاهی اوقات به طور اجباری تعلیم داده می شدند. با این حال در دوره ای که Franco مقامی دولتی پیدا کرد، سیاست دولت اسپانیا بیش از پیش به سوی همدردی با کولی ها پیش رفت. خصوصاً در زمینه رفاه اجتماعی و خدمات اجتماعی این روند تا سال 1983 ادامه یافت. به عنوان مثال دولت برنامه ای خاص را در زمینه جبران سطح آموزش به منظور ارتقاء حقوق آموزشی قشر آسیب پذیر که جامعه ی کولی ها را نیز شامل می شد به مرحله اجرا در آورد. چالشی که ممکن بود در این رابطه به وجود آید این بود که برنامه های طرح شده، کولی ها را به عنوان جریان اصلی اقتصادی کشور و زندگی سیاسی، بدون تحلیل بردن میراث های زبانی و فرهنگی خاص آنان تبدیل می کرد.

 

در طول دهه 80 جامعه کولی ها توسط اعتیاد به هروئین رو به نابودی می رفت. بسیاری از محله های فقیر نشین کولی ها در اطراف شهرهای بزرگ به مکانهایی تبدیل شده بود که رسانه ها آن ها را سوپر مارکت مواد مخدر نامگذاری کرده بودند. مناطقی که معتادان به هروئین ( کولی ها و غیر کولی ها ) برای خرید مواد به آنجا می رفتند و پلیس تلاش می کرد اقدامات کنترل را به مرحله اجرا در آورده و هرزگاهی نیز توزیع کنندگان مواد مخدر را دستگیر می کرد. در این زمان حدود 25 درصد از زنان زندانی اسپانیا خیتانو بودند. بسیاری از آنها مستقیم یا غیر مستقیم با شبکه های قاچاق مواد مخدر در ارتباط بودند. بسیاری از کولی ها در این زمان آرامش خود را در تعالیم مسیحیت و انجیل یافتند تا جایی که کلیسا ها فلامنکو را در آئین عبادی خود جای دادند.

 مذهب

خیتانوها اغلب کاتولیک می باشند و در چهار شعائر کلیسا شرکت می کنند ( غسل تعمید ، ازدواج ، مراسم تائید و تدهین افراط آمیز ). اما آنها اهل رفتن به کلیسا به طور مستمر نمی باشند. آنان به ندرت به مراسم دعا برای شفای بیماران می روند اما در سیستم حمایت از موقعیت پزشکی اسپانیا حضور کامل دارند. آنها با اموات تازه فوت کرده رابطه خاصی دارند و مرتب به زیارت قبور آنها می روند و مبلغ زیادی را بیش از غیر خیتانوهایی که با آنها در یک طبقه اقتصادی قرار دارند، صرف تزئین آرامگاه و قبور آنها می کنند. اما اخیراً جوامع حاشیه ای خاصی از کولی ها توسط مبلغان پروتستان مورد هدف قرار گرفته اند و امروزه درصد قابل توجهی از خیتانوها عقاید خود را عوض کرده و از کاتولیک به پروتستان روی
 آورده اند.

 ازدواج  

سنت های اسپانیایی کولی ها در این خانواده گسترده از ارزش بالایی برخوردار است، دوشیزگی در دختران مجرد ضروری است. دختران و پسران کولی اغلب در جوانی ازدواج می کنند، هرچند همیشه اینطور نمی باشد و امروزه جوانانی وجود دارند که مایلند در درجه اول شغل و درس خود را ادامه داده و بعد ازدواج کنند.

 گروهها

کولی های اسپانیا به دو گروه اصلی تقسیم می شوند : 1) Gitanos   2) Hungaros

گروه اول یا همان خیتاتوها که به مراتب از جمعیت بیشتری برخوردار است، به دو زیر گروه تقسیم می شود که بر اساس طبقه اجتماعی و تفاوت های فرهنگی دسته بندی شده اند. در اواخر دهه 80 خیتانوها اکثراً در مرکز و جنوب اسپانیا زندگی می کردند. بسیاری از آنها شکلی از یک زندگی کم تحرک را داشتند و معمولاً جمع کننده آت و آشغال، دست فروشی و یا بازیگران دوره گرد خیابانها بودند. هرچند آنها افراد فقیر و بی سوادی بودند اما به خوبی توانسته بودند با جامعه اسپانیا یکی شوند.

Gitanos یک اسم اسپانیایی است، در جنوب فرانسه آنها را با نام Gitans یا Tsiganes ( که شامل کولی های جنوب فرانسه می شود) می شناسند و در پرتغال آنها را با نام Giganos می شناسند. همانند کلمه انگلیسی Gypsy اسم Gitano ریشه مصری دارد، چرا که در قرن های گذشته تصور می شد ریشه های آنها در کشور مصر است. پس از اینکه کولی های اسپانیا زبان رومانیایی را از دست دادند روی به زبان Calo آوردند، زبانی دست و پا شکسته با گرامر اسپانیایی و کلمات رومانیایی. Calo در زبان Calo به معنی تاریک
می باشد و کلمه Gitanos در زبان Calo نیز به معنای تاریکی به کار رفته است. Calo بر گرفته از نفوذ زبان آلمانی قدیمی و عامیانه جدید اسپانیایی است.

مردم Hungaros بسیار فقیر تر از خیتانوها می باشند و به شکل کاملاً چادر نشینی زندگی می کردند. معمولاً در چادرها و آلونک هایی در اطراف شهرهای بزرگ سکنی داشتند و زندگی خود را از طریق گدایی و یا دزدی تامین می کردند و چیزی بیش از یک مشکل برای مقامات اسپانیایی بودند. بسیاری از خیتانوها این مطلب را که Hungaros و آنها متعلق به یک گروه محلی می باشند را تکذیب می کردند اما خارجی ها مایل بودند همه آنها را اساساً کولی بدانند.

در هر صورت هوشیاری محلی مشترکی که آنها از آن بهره می بردند برای تبدیل کردن آنها به یک قدرت سیاسی مشخص کافی نبود. همچنین گرایش مهاجرت رومانیایی های اسلواک و مراکشی های مسلمان نیز به این کشور همچنان ادامه داشت .

 

 

کولی های اسلواکی

 

کولی ها از منظر هنر

نقش کولی ها در موسیقی و اشعار فلامنکو بسیار مشهود است، در اشعار فلامنکو بیشتر به فجایع ناگوار و سرکوبهای بی امانی که توسط حکومتهای وقت به آنها تحمیل شده اشاره می شود. اما امروزه موسیقی فلامنکو بدون نقش کولی ها هیچ معنی و مفهومی ندارد چون در واقع این کولی ها بودند که فلامنکو را به هویت خاص خود رساندند. درست است که قبل از ورود کولی ها به آندلس این منطقه از اسپانیا دارای موسیقی خاص خود بود ( این موسیقی که بیشتر الهام گرفته از موسیقی اسلامی و عربی بود میان بومیان آندلس رواج داشت و ترانه هایی مانند فاندانگوس و برخی دیگرنیز از همین دسته می باشد) اما در واقع این کولی ها بودند که با تلفیق موسیقی بومی آندلس و موسیقی خود پایه گذار فلامنکو شدند.

 

نقش کولی ها در نویسندگی

تصوری که از خیتانوها به عنوان خارجی های جامعه اسپانیا وجود دارد الهام بخش چندین نویسنده بوده است :

La Gitanilla  نوشته Miguel de cervantes که می گوید: یک خیتانوی جوان از رقص زیبا و صدای دلنشین برخوردار است که یا آن یک نجیب زاده ی جوان را متقاعد می سازد که از زندگی اشرافی خود دست کشیده و همچون یک خیتانو زندگی کند . ( درست مانند Lola Flores که یک خیتانو نبود، او در منطقه ای از خرز که منطقه کولی ها بود به دنیا آمد و در همین منطقه بود که تحت تاثیر شخصیت کولی ها قرار گرفت، شخصیت هایی که از تحصیلات و ثروت بهره ای نبرده بودند ولی جایگاه خود را در هنر یافته بودند و از زندگی لذت می بردند، این عوامل باعث شد که سرانجام  Lola Flores با یک خیتانو به نام El Pescailla  ازدواج کند.) 

کتاب Merimee Prosper نوشته کارمن ( Carmen ) 1845، شخصیت اصلی داستان آن زن افسونگری است که از طریق فریبکاری، تهدید و حمله و فساد زندگی مردان را به تباهی
 می کشید.

 

گیتانوهای مشهور

Carmen Amaya رقصنده مطرح فلامنکو

Manolo Caracol خواننده فلامنکو

 رقصنده فلامنکو Micaela Flores Amaya ( La Chunga )

گیتاریست  Antonio Gonzalez  ( el pescailla )

Ricardo Baliardo وManitas de Pelata  گیتاریست

El lebrijano و Juan Pena Fernandez گیتاریست

Gipsy Kings گروه فرانسوی در زمینه رومبا فلامنکو

(Pedro Pubil Calaf-peret) ستاره رومبا فلامنکو

Camaron de la Isla ستاره فلامنکو

Juan de Dios Ramirez Heredia سوسیالیست اسپانیایی

Farruguito رقصنده فلامنکو

Jose Antonio Reyes بازیکن فوتبال که درتیم اتلتیکو مادرید بازی می کرد

Ricardo Quaresma بازیکن پرتغالی FC پورتو

Los Ninos de sara آهنگساز فرانسوی موسیقی ترکیبی

 

 

تاریخ: ۱۳۸۸/۴/۲۴

محقق و مترجم: میثم امینی زاده

منبع: ویکی پدیا